Άγχος εξεταστικής και κοινωνική απομόνωση: Μια συχνή αλλά όχι πάντα αποτελεσματική στρατηγική
Γιατί η εξεταστική περίοδος είναι τόσο αγχωτική για πολλούς φοιτητές και πολλές φοιτήτριες;
Η εξεταστική περίοδος αποτελεί για πολλούς/ές φοιτητές/φοιτήτριες μία από τις πιο απαιτητικές περιόδους του ακαδημαϊκού έτους. Οι αυξημένες απαιτήσεις, η πίεση του χρόνου, η αβεβαιότητα για το αποτέλεσμα και η επιθυμία για καλή επίδοση αποτελούν ορισμένους από τους βασικότερους παράγοντες που συνδέονται με αυξημένο άγχος κατά την εξεταστική περίοδο. Η εξεταστική του εαρινού εξαμήνου, που για τους/τις περισσότερους/ες «υπόσχεται» τη λήξη των υποχρεώσεων της χρονιάς και την έναρξη της θερινής «ελαφρότητας», μπορεί να κάνει ακόμη πιο δύσκολη τη συγκέντρωση και τη μελέτη.
Μπορεί η απομόνωση να βοηθήσει πραγματικά στο διάβασμα;
Η ύπαρξη του άγχους, σε έναν βαθμό, είναι δεδομένη και σε πολλές περιπτώσεις λειτουργεί και ως μέσο κινητοποίησης. Η δυσκολία προκύπτει όταν το άγχος αρχίζει να κυριαρχεί στην καθημερινότητα και να αφήνει όλο και λιγότερο χώρο για οτιδήποτε άλλο. Για παράδειγμα, μια συνηθισμένη αντίδραση ενός ανθρώπου που είναι καταβεβλημένος από το άγχος είναι να αποσύρεται από τον κοινωνικό του περίγυρο. Πολλοί άνθρωποι περιορίζουν ή διακόπτουν προσωρινά τις κοινωνικές τους δραστηριότητες. Φαινομενικά, αυτή η σκέψη μοιάζει εύλογη: λιγότερες έξοδοι συνεπάγονται περισσότερο διαθέσιμο χρόνο για μελέτη. Στην πράξη, όμως, είναι πράγματι τόσο απλό και αποτελεσματικό;
Τι συμβαίνει στην πράξη όταν το άγχος οδηγεί σε κοινωνική απόσυρση;
Τόσο από την εμπειρία μας όσο και από τα ερευνητικά δεδομένα προκύπτει συχνά ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο: οι φοιτητές/φοιτήτριες που περιορίζουν τις επαφές τους με φίλους/φίλες και συμφοιτητές/συμφοιτήτριες, αποσύρονται από δραστηριότητες που μέχρι πρότινος τους βοηθούσαν να χαλαρώνουν και προσπαθούν να βελτιώσουν την ακαδημαϊκή τους επίδοση. Παρ’ όλα αυτά, στην πράξη η απομόνωση δεν οδηγεί απαραίτητα σε πιο αποδοτικό διάβασμα. Αντίθετα, συχνά συνοδεύεται από αυξημένη ανησυχία, δυσκολία συγκέντρωσης, αίσθημα μοναξιάς και έναν φαύλο κύκλο συνεχούς ενασχόλησης με το άγχος της εξεταστικής.
Τι γνωρίζουμε για τη σχέση κοινωνικής υποστήριξης και ψυχικής υγείας;
Τα τελευταία χρόνια, η ερευνητική βιβλιογραφία έχει αναδείξει με συνέπεια τη σημασία της κοινωνικής υποστήριξης για την ψυχική υγεία των φοιτητών/φοιτητριών. Μια συστηματική ανασκόπηση 51 μελετών που δημοσιεύθηκε το 2025 από τους Mughal et al. (2025) κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η κοινωνική υποστήριξη συνδέεται σταθερά με καλύτερη ψυχική υγεία, υψηλότερα επίπεδα ευημερίας, χαμηλότερα επίπεδα στρες και καλύτερη προσαρμογή στο πανεπιστημιακό περιβάλλον. Οι σχέσεις με φίλους/φίλες, συμφοιτητές/συμφοιτητές, μέλη της οικογένειας ή/και άλλα σημαντικά πρόσωπα φαίνεται να λειτουργούν ως σημαντικός προστατευτικός παράγοντας σε περιόδους αυξημένων απαιτήσεων.
Πώς μπορούν οι σχέσεις μας να λειτουργήσουν προστατευτικά απέναντι στο άγχος;
Αντιστοίχως, έρευνα που διεξήχθη σε φοιτητικό πληθυσμό της Κίνας ανέδειξε πως η κοινωνική υποστήριξη μπορεί να μετριάσει τις αρνητικές επιπτώσεις του ακαδημαϊκού στρες στην ψυχική υγεία (Ye et al., 2022). Συνεπώς, η διατήρηση των υποστηρικτικών σχέσεων δεν αποτελεί απλώς μια ευχάριστη προσθήκη στην καθημερινότητα των φοιτητών/φοιτητριών, αλλά έναν παράγοντα που συμβάλλει ουσιαστικά στην ψυχολογική τους ανθεκτικότητα. Η επαφή με άλλους ανθρώπους μπορεί να προσφέρει χώρο για να μοιραστεί κανείς το άγχος και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει και, είτε άμεσα είτε έμμεσα, να λειτουργήσει ως αποσυμπίεση από τις δυσκολίες αυτής της περιόδου.
Μπορεί η κοινωνική υποστήριξη να επηρεάσει και τον τρόπο που μελετάμε;
Έρευνες έχουν επίσης πραγματοποιηθεί όσον αφορά τη σύνδεση της κοινωνικής υποστήριξης με την οργάνωση της μελέτης. Πιο συγκεκριμένα, στη συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση που πραγματοποίησαν οι Martínez-López et al. (2023), αναδείχθηκε πως οι φοιτητές/φοιτήτριες που νιώθουν ότι έχουν ένα υποστηρικτικό κοινωνικό περιβάλλον έχουν την τάση να οργανώνουν αποτελεσματικότερα τον χρόνο τους, να θέτουν πιο ρεαλιστικούς στόχους και να εφαρμόζουν πιο λειτουργικές στρατηγικές μελέτης. Το εύρημα αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς υποδηλώνει ότι οι κοινωνικές σχέσεις δεν λειτουργούν ανταγωνιστικά ούτε αποσυντονίζουν τους/τις φοιτητές/φοιτήτριες από την ακαδημαϊκή προσπάθεια. Αντιθέτως, αποτελούν συχνά έναν παράγοντα που βοηθά τους φοιτητές και τις φοιτήτριες να ανταποκρίνονται αποτελεσματικότερα στις ακαδημαϊκές απαιτήσεις.
Τι μπορούμε τελικά να κρατήσουμε από όλα τα παραπάνω;
Από όσα αναφέρθηκαν σε αυτό το άρθρο, δεν προκύπτει πως η εξεταστική οφείλει να μετατραπεί σε περίοδο έντονης κοινωνικής δραστηριότητας. Παράλληλα, ούτε η κοινωνική απομόνωση, ιδίως όταν συμβαίνει εκτεταμένα, αποτελεί απαραίτητα τον πλέον εποικοδομητικό και αποτελεσματικό τρόπο επίτευξης της ακαδημαϊκής επιτυχίας. Οι υποστηρικτικές σχέσεις δεν αποτελούν απλώς ένα ευχάριστο διάλειμμα από τις απαιτήσεις της εξεταστικής. Για πολλούς/ές φοιτητές/φοιτήτριες αποτελούν έναν από τους παράγοντες που συμβάλλουν στη διατήρηση της ψυχικής ανθεκτικότητας και στη διαχείριση των ακαδημαϊκών απαιτήσεων της περιόδου.
Επιμέλεια κειμένου: Χαλκίδης Βασίλης
Βιβλιογραφία
Martínez-López et al. (2023). Perceived social support and self-regulated learning: A systematic review and meta-analysis. International Journal of Educational Research Open, 5, 100287
Mughal et al. (2025). Social support among higher education students: A systematic review. PLOS One, 20(5), e0325212
Ye et al. (2022). The relationship between social support and mental health problems among college students: The mediating role of academic stress. Frontiers in Public Health, 10, 917581
