Χρήση της τεχνολογίας κατά την διάρκεια της πανδημίας και στην μετά-Covid-19 εποχή
H πανδημία του Covid-19, οδήγησε σε σημαντική αύξηση της τεχνολογικής χρήσης ακόμη και σε βασικούς τομείς, όπως η επικοινωνία, η εργασία, η εκπαίδευση, αλλά και η υγειονομική περίθαλψη. H ψηφιοποίηση της εκπαιδευτικής διαδικασίας προκάλεσε αύξηση της τεχνολογικής χρήσης και για τα νεότερης ηλικίας άτομα, για λόγους που σχετίζονται όχι μόνο με την μαθησιακή διαδικασία αλλά και με την κοινωνικοποίηση (Kastorff et al., 2023; Voss et al., 2023).
Προκλήσεις που σχετίζονται με την ακαδημαϊκή ζωή, όπως αναπτυξιακές αλλαγές, οικονομικές και κοινωνικές αλλαγές, προσαρμογή στο ακαδημαϊκό περιβάλλον, ακαδημαϊκό stress, κοινωνικές αλληλεπιδράσεις και προσωπική ανάπτυξη, μπορεί να οδηγήσουν σε μηχανισμούς αντιμετώπισης (coping mechanisms) που μερικές φορές εντοπίζονται στην χρήση ψυχαγωγικών ουσιών (recreational drugs), στην κατανάλωση αλκοόλ και, τα τελευταία χρόνια, στην υπερβολική εξάρτηση από την τεχνολογία και μερικές φορές στον εθισμό στην τεχνολογία (Fontenelle-Tereshchuk, 2025).
Σημαντική συνιστώσα της τεχνολογικής χρήσης αποτελεί «ο φόβος να μείνω εκτός ή να χάσω κάτι» («fear of missing out» – FOMO): «Η απομάκρυνση από τις ηλεκτρονικές συσκευές μάς προκαλεί FOMO —τον φόβο μήπως χάσουμε κάτι—, μια κατάσταση που οφείλεται στην διάχυτη παρουσία των ψηφιακών τεχνολογιών στην καθημερινή μας ζωή» (Bhattacharya et al., 2023, όπως αναφέρεται στην Fontenelle-Tereshchuk, 2025).
Συνήθειες χρήσης συσκευών ψηφιακής τεχνολογίας
Η ψηφιακή τεχνολογία αποτελεί μέρος της καθημερινής ζωής των προπτυχιακών φοιτητών/τριών, λειτουργώντας ως «ψηφιακός βοηθός». Συγκεκριμένα, αφορά σε δραστηριότητες όπως: ψηφιακή επικοινωνία (social media, smartphones), αγορά ειδών πρώτης ανάγκης (ηλεκτρονικές αγορές), απελευθέρωση από το άγχος (ηλεκτρονικά παιχνίδια) και παροχή εκπαιδευτικών πόρων, τόσο κατά την διάρκεια, όσο και μετά την πανδημία COVID-19 και ειδικά για εκείνους που εμπλέκονται στην ηλεκτρονική εκπαίδευση (Ting et al., 2023).
Οι Boer και συνεργάτες προβαίνουν στην διάκριση ανάμεσα στην έντονη και στην προβληματική χρήση των ψηφιακών μέσων (Boer et al., 2021, 2022). Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η προβληματική χρήση συνίσταται σε «ένα πρότυπο συμπεριφοράς που χαρακτηρίζεται από συμπτώματα που μοιάζουν με εθισμό. Αυτά περιλαμβάνουν την αδυναμία ελέγχου της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης (στο εξής ΜΚΔ), την αίσθηση στέρησης όταν δεν τα χρησιμοποιεί το άτομο, την παραμέληση άλλων δραστηριοτήτων υπέρ των ΜΚΔ και την αντιμετώπιση αρνητικών συνεπειών στην καθημερινή ζωή λόγω υπερβολικής χρήσης» (WHO, 2024).
Αντίκτυπος της ψηφιακής τεχνολογίας στην ψυχική υγεία και ευημερία των νέων
Η προβληματική χρήση των ΜΚΔ συνδέεται με χαμηλότερη ψυχική και κοινωνική ευεξία και υψηλότερα επίπεδα χρήσης ουσιών σε σύγκριση με τους μη προβληματικούς χρήστες και τους μη χρήστες των ΜΚΔ. Επίσης, οδηγεί σε λιγότερο ύπνο ή/και αυξημένη ώρα ύπνου που επηρεάζουν, ενδεχομένως, την συνολική υγεία αλλά και την ακαδημαϊκή επίδοση. Από την άλλη πλευρά, στα οφέλη της υπεύθυνης χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης («συχνή αλλά μη προβληματική χρήση») συμπεριλαμβάνονται η ισχυρότερη υποστήριξη από συνομήλικους και η κοινωνική διασύνδεση (WHO, 2024).
Χρήση των ΜΚΔ και ακαδημαϊκή επίδοση
Οι Ramírez και συνεργάτες, διερεύνησαν μεταβλητές όπως ο χρόνος που δαπανάται στην χρήση της τεχνολογίας, η έκθεση σε εμπειρίες διαδικτυακού κινδύνου και η διαδικτυακή θυματοποίηση ως προς την συσχέτισή τους με την ακαδημαϊκή επίδοση αλλά και την ικανοποίηση από την ζωή. Οι παραπάνω μεταβλητές συσχετίστηκαν αρνητικά με την ακαδημαϊκή επίδοση, ενώ δεν βρέθηκε στατιστικά σημαντική συσχέτιση με την ικανοποίηση από την ζωή, με εξαίρεση την διαδικτυακή θυματοποίηση (αρνητική συσχέτιση). Το σημαντικό, κατά τους ίδιους, εύρημα ήταν ότι η διαταραχή στις συνήθειες ύπνου (έλλειμα/στέρηση ύπνου) λειτουργεί διαμεσολαβητικά στην μειωμένη ακαδημαϊκή επίδοση που οφείλεται στην ευρεία χρήση συσκευών τεχνολογίας (Ramírez et al., 2021).
Στην πραγματικότητα, και σε αντίθεση με τις ευρέως διαδεδομένες ανησυχίες σχετικά με τις επιβλαβείς επιπτώσεις της ψηφιακής τεχνολογίας στην ακαδημαϊκή επίδοση, σύγχρονες έρευνες δείχνουν ότι ο αντίκτυπος μπορεί να ποικίλλει ανάλογα με τα ατομικά πρότυπα χρήσης και το εκάστοτε πλαίσιο. Αναλυτικότερα, η ανασκόπηση ερευνητικής βιβλιογραφίας που πραγματοποίησε ο Kuş το 2025, έδειξε ότι:
- Η υπερβολική χρήση των smartphones μπορεί να αποσπάσει την προσοχή από τις ακαδημαϊκές ευθύνες, οδηγώντας σε χειρότερα ακαδημαϊκά αποτελέσματα.
- Η ενασχόληση με παιχνίδια μπορεί να εμποδίσει την ακαδημαϊκή επίδοση λόγω της χρονοβόρας φύσης τους και της δυνατότητάς τους να εκτοπίσουν πιο παραγωγικές ακαδημαϊκές δραστηριότητες.
- Όταν εξετάζονται μαζί, οι ψηφιακές συμπεριφορές (χρήση κινητού, βιντεοπαιχνίδια και social media) ασκούν μόνο μια ασθενή αρνητική επίδραση στα ακαδημαϊκά αποτελέσματα.
- Τέλος, τα ΜΚΔ μπορούν να λειτουργήσουν ως πηγή ακαδημαϊκής συνεργασίας, κοινής χρήσης πληροφοριών και μάθησης από συνομιλήκους (Kuş, 2025).
Τρόποι διαχείρισης και λειτουργικής οριοθέτησης των ΜΚΔ
Τα τελευταία χρόνια, φαίνεται να επιβεβαιώνεται όλο και περισσότερο η «ψηφιακή υπόθεση Goldilocks (της Χρυσομαλλούσας)», η οποία διατυπώθηκε κατά κύριο λόγο από τους A. Przybylski και N.Weinstein το 2017, μέσα από μεγάλης κλίμακας έρευνα σε εφήβους και βασίζεται στα εξής σημεία:
- Η σχέση μεταξύ χρήσης οθόνης και ευεξίας δεν είναι «γραμμική» (όσο περισσότερο, τόσο χειρότερα), αλλά «καμπυλόγραμμη».
- Οι έφηβοι που απέχουν εντελώς ή έχουν ελάχιστη επαφή με τα social media ενδέχεται να αναφέρουν μειωμένη ευεξία, καθώς μπορεί να αισθάνονται κοινωνικά αποκλεισμένοι ή να χάνουν σημαντικές πληροφορίες από τους συνομηλίκους τους.
- Η πολύ υψηλή χρήση (συνήθως πάνω από 3-5 ώρες ημερησίως) συνδέεται με αρνητικά αποτελέσματα, καθώς “εκτοπίζει” (displacement) άλλες σημαντικές δραστηριότητες όπως ο ύπνος, η άσκηση και η δια ζώσης επικοινωνία (Przybylski & Weinstein, 2017).
Εν κατακλείδι, το πλαίσιο χρήσης των ΜΚΔ αλλά και παράγοντες όπως ο ψηφιακός γραμματισμός, η υγιής διαδικτυακή συμπεριφορά και η πλοήγηση σε ασφαλή ψηφιακά περιβάλλοντα, καθιστούν την χρήση τους ωφέλιμη, χωρίς κόστος τόσο για την ευεξία όσο και για την ακαδημαϊκή επίδοση των νέων ατόμων.
Επιμέλεια κειμένου: Παπαλεξοπούλου Κωνσταντίνα
Βιβλιογραφία
Boer, M., Stevens, G. W., Finkenauer, C., de Looze, M. E., & van den Eijnden, R. J. (2021). Social media use intensity, social media use problems, and mental health among adolescents: Investigating directionality and mediating processes. Computers in Human Behavior, 116, 106645. https://doi.org/10.1016/j.chb.2020.106645
Boer, M., Van Den Eijnden, R. J., Boniel-Nissim, M., Wong, S. L., Inchley, J. C., Badura, et al. (2020). Adolescents’ intense and problematic social media use and their well-being in 29 countries. Journal of adolescent health, 66(6), S89-S99. https://doi.org/10.1016/j.jadohealth.2020.02.014
Fontenelle-Tereshchuk, D. (2025). First-Year College Students: Perspectives on Technology and Wellness in Education. Trends in Higher Education, 4(1), 13. https://doi.org/10.3390/higheredu4010013
Kastorff, T., Sailer, M., & Stegmann, K. (2023). A typology of adolescents’ technology use before and during the COVID-19 pandemic: A latent profile analysis. International Journal of Educational Research, 117, 102136. https://doi.org/10.1016/j.ijer.2023.102136
Kuş, M. (2025). A meta-analysis of the impact of technology related factors on students’ academic performance. Frontiers in psychology, 16, 1524645. 10.3389/fpsyg.2025.1524645
Przybylski, A. K., & Weinstein, N. (2017). A large-scale test of the goldilocks hypothesis: quantifying the relations between digital-screen use and the mental well-being of adolescents. Psychological science, 28(2), 204-215. https://doi.org/10.1177/0956797616678438
Ramírez, S., Gana, S., Garcés, S., Zúñiga, T., Araya, R., & Gaete, J. (2021). Use of technology and its association with academic performance and life satisfaction among children and adolescents. Frontiers in psychiatry, 12, 764054.
Ting, T. T., Lee, K. T., Lim, S. M., Lai, C. C., Omar, M. A., Alin, J., & Meri, A. (2023). Assessing the identity of digital technology in education in the age of digital communication. Online journal of communication and media technologies, 13(4), e202353. https://doi.org/10.30935/ojcmt/13695
Voss, C., Shorter, P., Mueller-Coyne, J., & Turner, K. (2023). Screen time, phone usage, and social media usage: Before and during the COVID-19 pandemic. Digital health, 9, 20552076231171510. 10.1177/20552076231171510
World Health Organization (WHO). (2024). Teens, screens and mental health. Ανακτήθηκε από: https://www.who.int/europe/news/item/25-09-2024-teens–screens-and-mental-health
