Από το γνώριμο στο άγνωστο
Για κάθε πρωτοετή, η έναρξη της φοιτητικής ζωής είναι κάτι περισσότερο από μια ακαδημαϊκή μετάβαση. Το πέρασμα από τη δευτεροβάθμια στην τριτοβάθμια εκπαίδευση αποτελεί ένα σημαντικό αναπτυξιακό ορόσημο, καθώς συνοδεύεται από ακαδημαϊκές, ψυχολογικές, κοινωνικές και προσωπικές αλλαγές. Οι πρωτοετείς αφήνοντας πίσω τους το οικείο και δομημένο περιβάλλον του σχολείου καλούνται να κινηθούν σε ένα εκπαιδευτικό πλαίσιο που απαιτεί μεγαλύτερη αυτονομία και προσωπική ευθύνη.
Μία τόσο σημαντική αλλαγή μπορεί να συνοδεύεται από διαφορετικά και συχνά αντικρουόμενα συναισθήματα. Ο ενθουσιασμός, η χαρά, η ελπίδα και η υπερηφάνεια για το νέο ξεκίνημα μπορεί να συνυπάρχουν με άγχος, αβεβαιότητα ή ακόμη και αισθήματα ανεπάρκειας. Ένα άτομο μπορεί να χαίρεται που ξεκινά τις σπουδές του και ταυτόχρονα να αναρωτιέται αν θα καταφέρει να ανταποκριθεί στις νέες απαιτήσεις. Η συνύπαρξη διαφορετικών συναισθημάτων μπορεί να μοιάζει αντιφατική, αποτελεί όμως ένα φυσιολογικό μέρος της διαδικασίας της μετάβασης.
Η διπλή πλευρά της νέας αρχής
Όταν μιλάμε για μια νέα αρχή, συχνά τη φανταζόμαστε ως ένα καθαρό και γεμάτο ενέργεια ξεκίνημα. Ωστόσο, κάθε αλλαγή περιλαμβάνει και έναν μικρότερο ή μεγαλύτερο αποχωρισμό: αφήνουμε πίσω συνήθειες, ανθρώπους, ρόλους και ένα περιβάλλον που γνωρίζουμε, ενώ ταυτόχρονα καλούμαστε να δημιουργήσουμε κάτι καινούργιο, χωρίς να έχουμε ακόμη όλες τις απαντήσεις.
Όπως αναφέρεται στο Li & Lee (2024), οι Schlossberg et al. (1995) όρισαν τη μετάβαση ως «… οποιοδήποτε γεγονός ή μη-γεγονός που έχει ως αποτέλεσμα την αλλαγή στις σχέσεις, τις καθημερινές ρουτίνες, τις παραδοχές και τους ρόλους …» (σ. 27). Η μετάβαση στο πανεπιστήμιο αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας τέτοιας αλλαγής, καθώς επηρεάζει πολλές πλευρές της καθημερινής ζωής ταυτόχρονα.
Για τους πρωτοετείς, αυτό μπορεί να σημαίνει ότι από ένα σχολικό πρόγραμμα με συγκεκριμένο ωράριο χρειάζεται να οργανώσουν μόνοι τους τις ώρες μαθημάτων και μελέτης. Μπορεί επίσης, να χρειαστεί να αναζητήσουν οι ίδιοι/ες πληροφορίες για ένα μάθημα, να διαχειριστούν μια εργασία χωρίς συνεχή καθοδήγηση ή να αποφασίσουν πότε και πώς θα μελετήσουν. Παράλληλα, μπορεί να χρειαστούν να δημιουργήσουν έναν νέο κύκλο φίλων, ιδιαίτερα αν έχουν μετακομίσει σε μια διαφορετική πόλη.
Οι προκλήσεις των πρωτοετών
Οι πρωτοετείς καλούνται να προσαρμοστούν ταυτόχρονα σε ένα νέο ακαδημαϊκό και κοινωνικό περιβάλλον. Χρειάζεται να επαναπροσδιορίσουν τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουν, να αναλάβουν μεγαλύτερη ευθύνη για τις σπουδές τους και να αρχίσουν να διαμορφώνουν τη νέα τους ακαδημαϊκή ταυτότητα.
Μία από τις βασικές προκλήσεις είναι η μετάβαση από ένα περισσότερο καθοδηγούμενο πλαίσιο σε ένα περιβάλλον όπου η αυτονομία έχει μεγαλύτερη σημασία. Οι πρωτοετείς δεν καλούνται μόνο να παρακολουθήσουν τα μαθήματα, αλλά και να οργανώσουν τη μελέτη τους, να αναζητήσουν πληροφορίες, να θέτουν προτεραιότητες και να διαχειρίζονται τον χρόνο τους. Αυτό μπορεί αρχικά να φαίνεται δύσκολο, ιδιαίτερα όταν δεν υπάρχει ακόμη μια σταθερή καθημερινή ρουτίνα.
Ταυτόχρονα, σημαντικό ρόλο παίζουν οι κοινωνικές αλλαγές. Η δημιουργία νέων σχέσεων, η προσπάθεια ένταξης σε μια καινούργια ομάδα και η ανάγκη να βρεθεί ένας χώρος στον οποίο το άτομο αισθάνεται ότι ανήκει μπορεί να είναι απαιτητικές διαδικασίες. Για παράδειγμα, η πρώτη εβδομάδα μπορεί να φέρει μικρές αλλά σημαντικές προκλήσεις: να καθίσει κάποιος/α δίπλα σε άγνωστα άτομα και να προσπαθήσει να κάνει την πρώτη γνωριμία, να βρει μια παρέα, να συμμετάσχει σε μια φοιτητική ομάδα ή ακόμη και να ζητήσει βοήθεια από συμφοιτητές και συμφοιτήτριες για ένα μάθημα που δυσκολεύει.
Επιπλέον, οι προσδοκίες που υπάρχουν πριν από την έναρξη των σπουδών δεν ανταποκρίνονται πάντα στην πραγματικότητα. Η ακαδημαϊκή ζωή μπορεί να είναι διαφορετική από αυτή που είχε φανταστεί ένα άτομο, και η απόσταση ανάμεσα στην προσδοκία και την πραγματικότητα μπορεί να δημιουργήσει απογοήτευση ή αβεβαιότητα. Έτσι, το πρώτο έτος αποτελεί μια περίοδο κατά την οποία οι πρωτοετείς δεν μαθαίνουν μόνο το αντικείμενο των σπουδών τους, αλλά και πώς να οργανώνουν την καθημερινότητά τους, να δημιουργούν νέες σχέσεις και να βρίσκουν τη θέση τους μέσα σε ένα νέο περιβάλλον.
Η προσαρμογή ως πολυδιάστατη διαδικασία
Η προσαρμογή στο πανεπιστήμιο δεν αφορά μόνο τις σπουδές. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο οι πρωτοετείς οργανώνουν την καθημερινότητά τους, δημιουργούν νέες σχέσεις και διαχειρίζονται τα συναισθήματα που συνοδεύουν αυτή τη μεγάλη αλλαγή. Περιλαμβάνει επομένως, τρεις βασικές διαστάσεις: την ακαδημαϊκή, την κοινωνική και την προσωπική-συναισθηματική.
Η ακαδημαϊκή προσαρμογή αφορά το κίνητρο για τις σπουδές, την ανταπόκριση στις νέες απαιτήσεις, την οργάνωση της μελέτης και τη σύνδεση με τους εκπαιδευτικούς στόχους. Δεν αρκεί, δηλαδή, η παρουσία στα μαθήματα· χρειάζεται σταδιακά να αναπτυχθούν τρόποι μάθησης που ταιριάζουν στις απαιτήσεις του πανεπιστημίου.
Η κοινωνική προσαρμογή σχετίζεται με τη δημιουργία και διατήρηση σχέσεων, τη συμμετοχή στην πανεπιστημιακή ζωή και κυρίως με το αίσθημα ότι το άτομο ανήκει στο νέο περιβάλλον. Η ύπαρξη ανθρώπων με τους οποίους μπορεί να μοιραστεί εμπειρίες, δυσκολίες και χαρές καθιστά τη μετάβαση σημαντικά πιο ομαλή.
Τέλος, η προσωπική-συναισθηματική προσαρμογή αφορά τη διαχείριση των συναισθημάτων και των απαιτήσεων που συνοδεύουν τη νέα πραγματικότητα. Η αβεβαιότητα, το άγχος ή η νοσταλγία δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι κάτι δεν πάει καλά. Αποτελούν συχνά μέρος μιας περιόδου σημαντικών αλλαγών και μπορούν να μειώνονται όσο το νέο περιβάλλον γίνεται σταδιακά πιο οικείο.
Τι μπορεί να βοηθήσει στην προσαρμογή
Η προσαρμογή δεν πραγματοποιείται από τη μία ημέρα στην άλλη. Είναι μια σταδιακή διαδικασία και υπάρχουν ορισμένοι παράγοντες που μπορούν να τη διευκολύνουν.
Αρχικά, σημαντική είναι η οργάνωση της καθημερινότητας. Ένα ρεαλιστικό πρόγραμμα μελέτης, η καταγραφή των υποχρεώσεων και η ύπαρξη κάποιων σταθερών συνηθειών μπορούν να μειώσουν την αίσθηση χάους που συχνά συνοδεύει την αρχή της φοιτητικής ζωής. Για παράδειγμα, το να γνωρίζει το άτομο πότε θα μελετήσει, πότε θα ξεκουραστεί και πότε θα ασχοληθεί με τις εργασίες του μπορεί να του δώσει μεγαλύτερη αίσθηση ελέγχου.
Εξίσου σημαντική είναι η αναζήτηση υποστήριξης. Οι σχέσεις με συμφοιτήτριες και συμφοιτητές, αλλά και με το διδακτικό προσωπικό, μπορούν να προσφέρουν τόσο πρακτική βοήθεια όσο και συναισθηματική ενδυνάμωση. Μια απλή συζήτηση με κάποιον/α που αντιμετωπίζει παρόμοιες δυσκολίες μπορεί να μειώσει την αίσθηση ότι «μόνο εγώ δυσκολεύομαι». Παράλληλα, η συμμετοχή σε ομάδες, δραστηριότητες ή άλλες μορφές φοιτητικής ζωής μπορεί να διευκολύνει τη δημιουργία νέων σχέσεων και να ενισχύσει το αίσθημα του ανήκειν.
Η σταδιακή ανάληψη ευθύνης αποτελεί επίσης σημαντικό μέρος της διαδικασίας. Δεν χρειάζεται το άτομο να γνωρίζει από την αρχή πώς να διαχειριστεί κάθε νέα απαίτηση. Η αυτονομία αναπτύσσεται μέσα από μικρά βήματα: την προσπάθεια να οργανώσει μόνο του μια εβδομάδα, να ζητήσει βοήθεια όταν τη χρειάζεται, να αξιολογήσει τι λειτούργησε και τι όχι και να προσαρμόσει ανάλογα τον τρόπο με τον οποίο οργανώνει τη ζωή του.
Δεν υπάρχει ένας μοναδικός τρόπος προσαρμογής ούτε μία «σωστή» ταχύτητα με την οποία πρέπει να συμβεί. Για κάποιους η προσαρμογή μπορεί να έρθει γρήγορα, ενώ για άλλους χρειάζεται περισσότερο χρόνο. Το σημαντικό είναι να αναγνωρίζει το άτομο τις δικές του ανάγκες και να προχωρά σταδιακά.
Αυτό που στην αρχή μοιάζει άγνωστο μπορεί, μέσα από μικρά καθημερινά βήματα, να γίνει σταδιακά γνώριμο. Η πρώτη δύσκολη εβδομάδα μπορεί να γίνει μια νέα ρουτίνα, ένα άγνωστο αμφιθέατρο μπορεί να αποκτήσει γνώριμα πρόσωπα και μια απαιτητική εργασία μπορεί να γίνει ευκαιρία για να ανακαλύψει κανείς τις δικές του δυνατότητες.
Η φοιτητική ζωή, επομένως, δεν είναι μόνο μια νέα αρχή· είναι και μια διαδικασία σταδιακής γνωριμίας με έναν νέο τρόπο ζωής και, παράλληλα, με τον ίδιο μας τον εαυτό. Δεν χρειάζεται το άτομο να αισθανθεί αμέσως ότι «τα κατάφερε», αλλά να επιτρέψει στον εαυτό του να προσαρμοστεί βήμα-βήμα. Με τον χρόνο, το άγνωστο μπορεί να γίνει γνώριμο και η αβεβαιότητα να δώσει τη θέση της σε μεγαλύτερη σιγουριά και αίσθηση του ανήκειν.
Επιμέλεια κειμένου: Ελένη Παναγοπούλου
Vasiou A, Gkontelos A, Vasilaki E, Veloni M, Vaiopoulou J. Early Trajectories into Academia: A Thematic Analysis of First-Year University Students’ Expectations and Experiences of Transition in Greece. Education Sciences. 2026; 16(2):276. https://doi.org/10.3390/educsci16020276
Freixa-Niella, M., Dorio-Alcaraz, I., & Corti, F. (2019). First Year Students’ Perceptions in Transition to University: The Students’ Experience. Multidisciplinary Journal of School Education 2/2019 (16). DOI: 10.14632/mjse.2019.16.25.
Li, J., & Lee, V. W. Y. (2025). Thriving through transitioning: unravelling the interplay of transitional challenges and adjustments into university. Higher Education Research & Development, 44(2), 465–479. https://doi.org/10.1080/07294360.2024.2401016
Jain,T., Yui Kiu Lo, D., Upsher, R., & Byrom, N (2026).Supporting transitions: a scoping review of interventions for students with mental healthconditions entering higher education, Journal of Mental Health, 35:2, 249-259, DOI:10.1080/09638237.2026.2622084
Sanne G. A. van Herpen, Marieke Meeuwisse, W. H. Adriaan Hofman & Sabine E. Severiens (2020) A head start in higher education: the effect of a transition intervention on interaction, sense of belonging, and academic performance, Studies in Higher Education, 45:4, 862-877, DOI: 10.1080/03075079.2019.1572088
